Konkluzje BAT

    Do chwili obecnej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowane zostały decyzje wykonawcze Komisji Europejskiej dla następujących rodzajów działalności (wymienione chronologicznie):

    • konkluzje BAT dla przemysłu spożywczego, produkcji napojów i przemysłu mleczarskiego (decyzja 2019/2031 z dnia 12 listopada 2019 r.)
    • konkluzje BAT dla spalania odpadów (decyzja 2019/2010 z dnia 12 listopada 2019 r.)
    • konkluzje BAT dla przetwarzania odpadów (decyzja 2018/1147 z dnia 10 sierpnia 2018 r.)
    • konkluzje BAT dla wielkotonażowej produkcji organicznych substancji chemicznych (decyzja 2017/2117 z dnia 21 listopada 2017 r.)
    • konkluzje BAT dla dużych obiektów energetycznego spalania LCP (decyzja 2017/1442 z dnia 31 lipca 2017 r.)
    • konkluzje BAT dla intensywnego chowu drobiu lub świń (decyzja 2017/302 z dnia 15 lutego 2017 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji metali nieżelaznych (decyzja 2016/1032 z dnia 13 czerwca 2016 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji chemikaliów i oczyszczania ścieków: wspólne dla sektora chemicznego systemy  oczyszczania ścieków i gazów odlotowych oraz systemy zarządzania (decyzja 2016/902 z dnia 30 maja 2016 r.; sprostowanie z dnia 27.10.2016 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji płyt drewnopochodnych (decyzja 2015/2119 z dnia 20 listopada 2015 r.)
    • konkluzje BAT dla rafinacji ropy naftowej i gazu (decyzja 2014/738/UE z dnia 9 października 2014 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji masy włóknistej, papieru i tektury (decyzja nr 2014/687/UE z dnia 26 września 2014 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji chloro-alkaliów (decyzja nr 2013/732/UE z dnia 9 grudnia 2013 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji cementu, wapna i tlenku magnezu (decyzja nr 2013/163/UE z dnia 26 marca 2013 r.)
    • konkluzje BAT dla garbowania skór (decyzja nr 2013/84/UE z dnia 11 lutego 2013 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji żelaza i stali (decyzja nr 2012/135/UE z dnia 28 lutego 2012 r.)
    • konkluzje BAT dla produkcji szkła (decyzja nr 2012/134/UE z dnia 28 lutego 2012 r.)

    Wyżej wymienione decyzje dostępne są w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej pod następującymi adresami:

    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2019/2031 z dnia 12 listopada 2019 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do przemysłu spożywczego, produkcji napojów i mleczarskiego zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 313 z dnia 04.12.2019 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2019/2010 z dnia 12 listopada 2019 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w odniesieniu do spalania odpadów: L 312 z dnia 03.12.2019 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2018/1147 z dnia 10 sierpnia 2018 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do przetwarzania odpadów zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 208 z dnia 17.08.2018 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2017/2117 z dnia 21 listopada 2017 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do produkcji wielkotonażowych organicznych substancji chemicznych zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 323 z dnia 07.12.2017 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2017/1442 z dnia 31 lipca 2017 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do dużych obiektów energetycznego spalania LCP zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 212 z dnia 17.08.2017 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2017/302 z dnia 15 lutego 2017 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 43/231 z dnia 21.02.2017 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2016/1032 z dnia 13 czerwca 2016 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do przemysłu metali nieżelaznych zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 174/32 opublikowany 30.06.2016 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2016/902 z dnia 30 maja 2016 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do wspólnych systemów oczyszczania ścieków/gazów odlotowych i zarządzania nimi w sektorze chemicznym zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 152/23 opublikowany 9 czerwca 2016 r., wraz ze Sprostowaniem do decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2016/902 z dnia 30 maja 2016 r. ustanawiającej konkluzje BAT w odniesieniu do wspólnych systemów oczyszczania ścieków/gazów odlotowych i zarządzania nimi w sektorze chemicznym zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 292/52 z dnia 27.10.2016 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 20 listopada 2015 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do produkcji płyt drewnopochodnych zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE: L 306/31 z dnia 24.11.2015 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 9 października 2014 r. ustanawiająca konkluzje BAT w odniesieniu do rafinacji ropy naftowej i gazu zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych: L 307/38 z dnia 28.10.2014 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 26 września 2014 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w odniesieniu do produkcji masy włóknistej, papieru i tektury: L 284/76 z dnia 30.09.2014 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 9 grudnia 2013 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych, w odniesieniu do produkcji chloro-alkalicznej: L 332/34 z dnia 11.12.2013 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 26 marca 2013 r. ustanawiająca konkluzje BAT, zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych, w odniesieniu do produkcji cementu, wapna i tlenku magnezu: L 100/1 z dnia 09.04.2013 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 11 lutego 2013 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych w odniesieniu do garbowania skór: L 45/13 z dnia 16.02.2013 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 28 lutego 2012 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych, w odniesieniu do produkcji żelaza i stali: L 70/63 z dnia 08.03.2012 r.
    • DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 28 lutego 2012 r. ustanawiająca konkluzje BAT zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych, w odniesieniu do produkcji szkła: L 70/1 z dnia 08.03.2012 r.

    Poniżej przedstawiamy terminy dokonania analizy pozwolenia zintegrowanego oraz terminy dostosowania do konkluzji BAT dla poszczególnych rodzajów instalacji:

    Konkluzja BAT – rodzaj działalności przemysłowej
    Data publikacji konkluzji BAT
    Termin analizy warunków pozwolenia zintegrowanego
    Termin dostosowania do wymagań konkluzji BAT
    Konkluzje BAT dla przemysłu spożywczego, produkcji napojów i mleczarskiego
    4 grudnia 2019
    4 czerwca 2020
    4 grudnia 2023
    Konkluzje BAT dla spalania odpadów
    3 grudnia 2019
    3 czerwca 2020
    3 grudnia 2023
    Konkluzje BAT dla przetwarzania odpadów
    17 sierpnia 2018
    17 lutego 2019
    17 sierpnia 2022
    Konkluzje BAT dla produkcji wielkotonażowych organicznych substancji chemicznych
    7 grudnia 2017
    7 czerwca 2018
    7 grudnia 2021
    Konkluzje BAT dla dużych obiektów energetycznego spalania LCP
    17 sierpnia 2017
    17 lutego 2018
    17 sierpnia 2021
    Konkluzje BAT dla intensywnego chowu drobiu lub świń
    21 lutego 2017
    21 sierpnia 2017
    21 lutego 2021
    Konkluzje BAT dla przemysłu metali nieżelaznych
    30 czerwca 2016
    30 grudnia 2016
    30 czerwca 2020
    Konkluzje BAT dla systemów oczyszczania ścieków/gazów odlotowych i zarządzania ściekami/gazami w sektorze chemicznym
    9 czerwca 2016
    9 grudnia 2016
    9 czerwca 2020
    Konkluzje BAT dla produkcji płyt drewnopochodnych
    24 listopada 2015
    24 maja 2016
    24 listopada 2019
    Konkluzje BAT dla rafinacji ropy naftowej i gazu
    28 października 2014
    28 kwietnia 2015
    28 października 2018
    Konkluzje BAT dla produkcji masy włóknistej, papieru i tektury
    30 września 2014
    30 marca 2015
    30 września 2018
    Konkluzje BAT dla produkcji chloro-alkalicznej
    11 grudnia 2013
    4 września 2015
    4 września 2018
    Konkluzje BAT dla  produkcji cementu, wapna i tlenku magnezu
    9 kwietnia 2013
    4 września 2015
    4 września 2018
    Konkluzje BAT dla  garbowania skór
    16 lutego 2013
    4 września 2015
    4 września 2018
    Konkluzje BAT dla produkcji żelaza i stali
    8 marca 2012
    4 września 2015
    4 września 2018
    Konkluzje BAT dla produkcji szkła
    8 marca 2012
    4 września 2015
    4 września 2018
     

    Trzy decyzje Komisji ustanawiające konkluzje BAT spośród wyżej wymienionych opisaliśmy w oddzielnych zakładkach działu Prawo:

    Pozostałe decyzje ustanawiające konkluzje BAT przedstawiamy poniżej w formie porównania najważniejszych zagadnień dotyczących emisji substancji do powietrza:

    • rodzajów substancji objętych konkluzjami i sposobu definiowania grup substancji,
    • sposobów określania poziomów emisji BAT-AEL,
    • metod ograniczania emisji niezorganizowanej,
    • monitoringu emisji.

    Rodzaje substancji objęte konkluzjami BAT:

    Konkluzja BAT – rodzaj działalności przemysłowej
    Rodzaje i grupy substancji
    Produkcja szkła (sektor szkła opakowaniowego)
    Pył
    Suma tlenku azotu (NO) i dwutlenku azotu (NO2) wyrażona jako NO2,  amoniak dla metody SCR, SNCR
    Suma dwutlenku siarki (SO2) i trójtlenku siarki (SO3) wyrażona jako SO2
    Wszystkie chlorki gazowe wyrażone jako HCl
    Wszystkie fluorki gazowe wyrażone jako HF
    Metale (As, Co, Ni, Cd, Se, Cr VI,  Sb, Pb, Cr III , Cu, Mn, V, Sn)
    Związki tytanu wyrażone jako Ti
    Związki cyny, w tym związki cynoorganiczne, wyrażone jako Sn
    Produkcja żelaza i stali (stalownie elektryczne)
    Pył
    Rtęć
    Polichlorowane dibenzodioksyny/dibenzofurany (PCDD/F)
    Garbowanie skór
    Lotne związki organiczne (LZO)
    Pyły
    Odory
    Produkcja cementu
    Pył
    Suma tlenku azotu (NO) i dwutlenku azotu (NO2) wyrażona jako NO2, amoniak dla metody SCR, SNCR
    Suma dwutlenku siarki (SO2) i trójtlenku siarki (SO3) wyrażona jako SO2
    Tlenek węgla
    Lotne związki organiczne (TOC)
    Wszystkie chlorki gazowe wyrażone jako HCl
    Wszystkie fluorki gazowe wyrażone jako HF
    Polichlorowane dibenzodioksyny/dibenzofurany (PCDD/F)
    Metale (Hg, Cd, Tl,  As, Sb, Pb, Cr, Co, Cu, Mn, Ni, V)
    Produkcja chloro-alkaliów
    Suma chloru (Cl2) i dwutlenku chloru (ClO2), mierzona wspólnie i wyrażona jako chlor (Cl2)
    Produkcja masy włóknistej, papieru i tektury
    Silne i słabe gazy złowonne
    TRS –  „całkowita siarka zredukowana” – suma następujących „zredukowanych” złowonnych związków siarki wytworzonych w procesie roztwarzania: siarkowodór, merkaptan metylu, siarczek dimetylu i disiarczek dimetylu, wyrażone jako siarka.
    Suma tlenku azotu (NO) i dwutlenku azotu (NO2) wyrażona jako NO2,  amoniak dla metody SNCR
    SO2
    Lotne związki organiczne (LZO)
    Pył
    Rafinacja ropy naftowej i gazu
    Lotne związki organiczne (LZO), niemetanowe lotne związki organiczne (NMLZO)
    Benzen
    Suma tlenku azotu (NO) i dwutlenku azotu (NO2) wyrażona jako NO2,  amoniak dla metody SCR, SNCR
    Suma dwutlenku siarki (SO2) i tritlenku siarki (SO3) wyrażona jako SO2
    Tlenek węgla
    Siarkowodór (nie uwzględniono siarczku karbonylu i merkaptanu)
    Wszystkie chlorki gazowe wyrażone jako HCl
    Wszystkie fluorki gazowe wyrażone jako HF
    Pył
     
    Podstawową jednostką w jakiej wyrażane są poziomy emisji powiązane z najlepszymi dostępnymi technikami (BAT-AEL) jest stężenie zanieczyszczeń - określone w mg/Nm3, w zdefiniowanych warunkach (wilgotność i zawartość tlenu w gazach) oraz dla ustalonego czasu uśredniania. Sposób określania poziomów BAT-AEL poprzez stężenie wynika wprost z założeń najlepszych dostępnych technik odnoszących się do poziomu zaawansowania technologii oczyszczania odgazów. Jako przykład umożliwiający ocenę zakresu stężeń BAT-AEL przyjętych w konkluzjach przedstawiamy wartości charakteryzujące emisję pyłu.
     
    Konkluzja BAT – rodzaj działalności przemysłowej
    Poziomy emisji pyłu powiązane z najlepszymi dostępnymi technikami (BAT-AEL)
    Produkcja szkła (sektor szkła opakowaniowego)
    Piec do topienia:
    < 10–20  mg/Nm3
    < 0,015–0,06  kg/t wytopionego szkła
    Produkcja żelaza i stali (stalownie elektryczne)
    < 5 mg/Nm3 (wartość średniodobowa).
    Odpowiadająca BAT ogólna skuteczność odpylania wynosi > 98 %.
    Garbowanie skór
    Stężenie pyłu w odgazach: 3-6 mg/Nm3  (wartości średniej  trzydziestominutowej).
    Produkcja cementu
    Skanalizowane emisje pyłowe z operacji, przy których występuje duże zapylenie (innych niż procesy wypalania w piecach, chłodzenia i główne procesy mielenia):
    <10 mg/Nm3 (liczone jako średnia z okresu pobierania próbek – pomiary punktowe przez minimum pół godziny).
    Wypalanie w piecu:
    <10–20 mg/Nm3 ( liczone jako średnia wartość dobowa).
    Produkcja masy włóknistej, papieru i tektury (roztwarzanie siarczanowej masy celulozowej)
    Kocioł regeneracyjny:
    - nowa instalacja lub istotna renowacja:  10 — 25  mg/Nm3 przy 6 % O2 (średnia roczna);  0,02 — 0,20  kg pyłu/ADt (średnia roczna)
    - istniejąca instalacja:  10 — 40*  mg/Nm3 przy 6 % O2 (średnia roczna);  0,02 — 0,3 kg pyłu/ADt (średnia roczna).
    Piec do wypalania wapna:
    - nowa instalacja lub istotne renowacje:  10 — 25  mg/Nm3 przy 6 % O2 (średnia roczna);  0,005 — 0,02  kg pyłu/ADt (średnia roczna)
    - istniejąca instalacja:  10 — 30*  mg/Nm3 przy 6 % O2 (średnia roczna);  0,005 — 0,03 kg pyłu/ADt (średnia roczna).
    Rafinacja ropy naftowej i gazu
    Regenerator w procesie krakingu katalitycznego:
    - nowa jednostka:  10 — 25  mg/Nm3 (średnia miesięczna),
    - istniejąca jednostka:  10 — 50  mg/Nm3 (średnia miesięczna).
    Jednostka do kalcynowania surowego koksu:
    - 10 — 50  mg/Nm3 (średnia miesięczna),
    Jednostki energetycznego spalania wielopaliwowego, z wyjątkiem turbin gazowych:
    - nowa jednostka o mocy < 50 MW: 5–25 mg/Nm3 (średnia miesięczna),
    - istniejąca jednostka: 5–50 mg/Nm3 (średnia miesięczna).
     

    Szczególne miejsce w konkluzjach BAT zajmują metody ograniczania emisji niezorganizowanej. Dotyczą one zarówno technik ogólnych, odnoszących się do emisji pyłu, jak i rozwiązań sektorowych dla poszczególnych rodzajów działalności i grup substancji specyficznych:

    Konkluzja BAT – rodzaj działalności przemysłowej
    Sposoby ograniczenia emisji niezorganizowanej
    Produkcja szkła
    Zapobieganie lub redukcja emisji pyłów z magazynowania surowców poprzez:
    -  przechowywanie sproszkowanych materiałów luzem w zamkniętych silosach wyposażonych w układ odpylający (np. filtr tkaninowy),
    -  przechowywanie miałkich materiałów w zamkniętych pojemnikach lub szczelnie zamkniętych workach,
    -  przechowywanie pylących gruboziarnistych materiałów w przykrytych stosach,
    -  wykorzystywanie pojazdów do czyszczenia dróg oraz stosowanie technik zwilżania wodą.
    Zapobieganie lub redukcja emisji pyłów z przygotowania surowców, m.in. poprzez:
    -  stosowanie przenośników zamkniętych,
    -  w przypadku transportu pneumatycznego stosowanie zamkniętego układu wyposażonego w filtr do czyszczenia powietrza wykorzystywanego do transportu przed jego uwolnieniem do atmosfery,
    -  stosowanie niewielkiego podciśnienia wewnątrz pieca,
    -  zastosowanie systemu wyciągowego, który odprowadza zanieczyszczenia do systemu filtracji, w procesach, w przypadku których występuje prawdopodobieństwo wytworzenia pyłu,
    -  stosowanie zamkniętych podajników ślimakowych,
    -  obudowane kieszenie zasypowe.
    Zapobieganie lub redukcja emisji gazów z magazynowania i przygotowania surowców w postaci lotnej, m.in. poprzez:
    - pokrywanie zbiorników farbą o niskiej absorpcji promieniowania słonecznego,
    - kontrolowanie temperatury przy składowaniu surowców w postaci lotnej,
    - zarządzanie zapasami,
    - stosowanie systemów transportu z urządzeniami zawracającymi dla oparów w przypadku przemieszczania lotnych cieczy (np. z samochodu cysterny do zbiornika magazynowego).
    Produkcja żelaza i stali
    Stalownie elektryczne -  w odniesieniu do przetwarzania żużla na miejscu redukcja emisji pyłu poprzez zastosowanie jednej z następujących technik lub ich kombinacji:
    -  efektywne wydzielanie emisji pyłu z kruszarki żużla oraz urządzeń przesiewających, a następnie, w odpowiednich przypadkach, oczyszczanie gazów odlotowych,
    -  transport żużla nie poddanego obróbce za pomocą ładowarek,
    -  wychwytywanie emisji lub zwilżanie węzłów przesypowych przenośników rozkruszonego materiału,
    -  nawilżanie hałd żużla,
    -  stosowanie mgły wodnej w trakcie ładowania pokruszonego żużla.
    Huty zintegrowane - ogólne konkluzje BAT:
    -  zoptymalizowanie skuteczności wychwytywania, a następnie oczyszczania dzięki odpowiednim technikom, takim jak opisane poniżej. Preferowana jest technika polegająca na odbiorze emisji cząstek stałych jak najbliżej źródła:
    a)   utworzenie w ramach systemu zarządzania środowiskiem huty stali powiązanego z tym systemem planu działania w odniesieniu do niezorganizowanych emisji pyłów,
    b)  rozważenie czasowego zaprzestania niektórych operacji w tych przypadkach, w których są one rozpoznane jako źródło PM10 , dające wysoki odczyt w otoczeniu; w tym celu konieczne będzie posiadanie odpowiednich wskaźników kontrolnych PM10 , a także monitorowanie kierunku i siły wiatru, aby można było wyznaczyć metodą triangulacji i określić kluczowe źródła drobnych pyłów,
    c)  techniki zapobiegania uwolnieniom pyłu w trakcie obsługi i transportu surowców luzem, m.in.:
    -  usytuowanie długich pryzm wzdłuż przeważającego kierunku wiatru,
    -  zainstalowanie barier przeciwwietrznych lub wykorzystanie naturalnego terenu jako osłony,
    -  kontrolowanie wilgotności dostarczonego materiału,
    -  staranne przestrzeganie procedur w celu uniknięcia zbędnej obsługi materiałów i nieosłoniętych zrzutów z dużej wysokości,
    -  odpowiednia obudowa bezpieczeństwa na przenośnikach i w lejach samowyładowczych itp.,
    -  wykorzystanie zraszaczy wodnych do ograniczenia pylenia, w stosownych przypadkach z dodatkami takimi jak lateks,
    -  rygorystyczne standardy w zakresie utrzymania sprzętu,
    -  wysokie standardy w zakresie utrzymania porządku, w szczególności czyszczenia i nawilżania dróg,
    -  zastosowanie pojazdów do zamiatania dróg o zmniejszonej emisji do regularnego czyszczenia dróg o twardej nawierzchni,
    d)  techniki w odniesieniu do działalności związanej z dostawami, magazynowaniem i odzyskiwaniem materiałów obejmują m.in.:
    -  całkowite zamknięcie lejów samowyładowczych w budynku wyposażonym w wyciąg z filtrem w przypadku materiałów pylących lub stosowanie lejów samowyładowczych wyposażonych w przegrody zatrzymujące pył i połączenie krat rozładunkowych z systemem odprowadzania i wychwytywania pyłu,
    -  ograniczenie w miarę możliwości wysokości zrzutu do maksymalnie 0,5 m,
    -  wykorzystanie całkowicie obudowanych urządzeń do odbioru z zasobników,
    -  minimalizacja naruszania pryzm,
    -  ograniczenie wysokości i kontrola ogólnego kształtu pryzm,
    -  hydroobsiew składowisk odpadów i hałd żużla,
    -  wdrożenie zazieleniania terenu poprzez pokrycie niewykorzystanych obszarów warstwą glebową i zasadzeniu trawy, krzewów i innej pokrywy roślinnej,
    e)  techniki rozładunku pociągów lub ciężarówek obejmują  w razie potrzeby, ze względu na występowanie emisji pyłów stosowanie specjalnego sprzętu do wyładunku o zamkniętej budowie,
    f)  techniki obsługi i obróbki żużla obejmują  utrzymywanie granulatu żużla w stanie nawilżonym oraz  wykorzystanie obudowanego sprzętu do kruszenia żużla, wyposażonego w skuteczny system odpylania i filtry workowe,
    g)  techniki obsługi złomu obejmują  magazynowanie złomu pod przykryciem lub na betonowych posadzkach w celu ograniczenia do minimum pylenia wywołanego ruchem pojazdów,
    h)  techniki do rozważenia w trakcie transportu materiałowego obejmują m.in.:
    -  ograniczenie do minimum liczby punktów dostępu z dróg publicznych,
    -  zastosowanie sprzętu do czyszczenia kół, aby zapobiec przenoszeniu błota i pyłu na drogi publiczne,
    -  zastosowanie twardych nawierzchni na drogach transportowych (beton lub asfalt) w celu ograniczenia do minimum wytwarzania chmur pyłu w trakcie transportu materiałów oraz czyszczenie dróg,
    -  zraszanie pylących dróg wodą, np. w trakcie obsługi żużla,
    -  dopilnowanie, by materiał na przewożących je pojazdach był przykryty,
    -  ograniczenie do minimum liczby przewozów,
    -  stosowanie zamkniętych lub obudowanych przenośników,
    -  odpylanie węzłów przesypowych na przenośnikach.
    Produkcja cementu
    Dla operacji, przy których występuje duże zapylenie, m.in.:
    -  obudowanie/zamknięcie miejsca prowadzenia operacji, przy których występuje duże zapylenie, takich jak mielenie, przesiewanie i mieszanie,
    -  stosowanie osłon przenośników i elewatorów, które powinny być konstruowane jako systemy zamknięte dla materiałów powodujących pylenie,
    -  ograniczenie nieszczelności i punktów wysypywania się materiałów,
    -  wentylacja i odpylanie na filtrach tkaninowych,
    - stosowanie zamkniętego składowania z automatycznymi systemami transportu.
    Dla miejsc składowania materiałów sypkich:
    - przykrywanie lub obudowanie miejsca składowania materiałów sypkich ekranami, ścianami lub barierą pionowo rosnącej zieleni (umieszczenie sztucznych lub naturalnych barier w celu ochrony otwartych pryzm przed wiatrem),
    - stosowanie ochrony otwartych pryzm przed wiatrem,
    - stosowanie spryskiwania wodą i chemicznych środków ograniczających pylenie,
    - utwardzenie podłoża, zwilżanie drogi i utrzymywanie czystości,
    - nawilżanie pryzm,
    - dopasowanie wysokości rozładunku do zmieniającej się wysokości pryzmy.
    Produkcja masy włóknistej, papieru i tektury
    Roztwarzanie siarczanowej masy celulozowej:
    Aby ograniczyć emisje zapachów i całkowitej siarki zredukowanej pochodzące z silnych i słabych gazów złowonnych, w ramach BAT należy zapobiegać emisjom niezorganizowanym, wychwytując wszystkie technologiczne gazy odlotowe zawierające siarkę, w tym wszystkie źródła emisji zawierających siarkę, poprzez stosowanie wszystkich poniższych technik:
    -  pokrywy, okapy odciągowe, kanały i układ wyciągowe o wystarczającej mocy,
    -  układ stałego wykrywania nieszczelności,
    -  środki i urządzenia bezpieczeństwa,
    -  spalanie silnych i słabych gazów niekondensujących,
    -  zapisywanie braku dostępności systemu spalania  silnych gazów złowonnych  i wszystkich wynikłych emisji.
    Roztwarzanie siarczynowe:
    Aby zapobiec emisjom SO2 i je ograniczyć, w ramach BAT należy gromadzić wszystkie strumienie gazów o dużym stężeniu SO2 pochodzące z produkcji kwaśnych cieczy, z warników, dyfuzorów lub ze zbiorników nadmuchowych, a także należy odzyskiwać komponenty zawierające siarkę.
    Aby zapobiec niezorganizowanym emisjom zawierającym siarkę i gazy złowonne z płukania, sortowania i odparowywania oraz aby ograniczać takie emisje, w ramach BAT należy gromadzić takie słabe gazy i stosować  spalanie w kotle regeneracyjnym lub mokry skruber.
    Rafinacja ropy naftowej i gazu
    Zapobieganie rozproszonym emisjom LZO lub ich ograniczenie w ramach BAT poprzez stosowanie poniższych technik:
    -  techniki związane z projektem obiektu,
    -  techniki związane z wykonaniem obiektu i jego rozruchem,
    -  techniki związane z eksploatacją obiektu:  stosowanie programu wykrywania nieszczelności i napraw opartego na analizie ryzyka (LDAR) w celu identyfikacji nieszczelnych elementów i usuwania nieszczelności
    Zapobieganie emisji pyłu w trakcie magazynowania i przenoszenia materiałów pylących lub, jeżeli jest to niemożliwe, redukcja tych emisji w ramach BAT poprzez stosowanie następujących technik lub ich kombinacji:
    -  przechowywanie sproszkowanych materiałów luzem w zamkniętych silosach wyposażonych w układ odpylający (np. filtr tkaninowy),
    -  przechowywanie miałkich materiałów w zamkniętych pojemnikach lub szczelnie zamkniętych workach,
    -  przechowywanie pylącego gruboziarnistego materiału w zwilżonych stosach, ustabilizowanie powierzchni środkami tworzącymi skorupę, lub przechowywanie w przykrytych stosach,
    -  wykorzystanie pojazdów do czyszczenia dróg.
     

    Zakres monitoringu określonego w konkluzjach BAT jest pochodną poziomów BAT-AEL oraz wymagań dotyczących rozwiązań technicznych przewidzianych dla poszczególnych rodzajów działalności i procesów lub urządzeń oczyszczających odgazy. Wymagania wobec monitoringu emisji niezorganizowanej zostały określone w zarówno jako ilościowa ocena emisji (produkcja żelaza i stali, rafinacja ropy naftowej i gazu), jak i ocena jakościowa – techniki obserwowania instalacji i reagowania na pojawiające się nieszczelności (rafinacja ropy naftowej i gazu):

    Konkluzja BAT – rodzaj działalności przemysłowej
    Zakres monitoringu
    Częstotliwość / zakres zastosowania
    Produkcja szkła
    Prowadzenie ciągłych pomiarów pyłu, emisji NOX i SO2 lub pomiarów nieciągłych co najmniej dwa razy w roku, w ramach kontroli parametrów zastępczych, aby zapewnić właściwe działanie układu oczyszczania między pomiarami.
    Zastosowanie ogólne.
    Prowadzenie ciągłych pomiarów lub regularnych okresowych pomiarów emisji NH3, jeżeli stosowana jest technika selektywnej redukcji katalitycznej (SCR) lub selektywnej redukcji niekatalitycznej (SNCR).
    Prowadzenie ciągłych pomiarów lub regularnych okresowych pomiarów emisji CO, jeżeli w celu redukcji emisji NOX stosuje się techniki podstawowe lub techniki chemicznej redukcji paliwem lub może wystąpić spalanie częściowe.
    Prowadzenie regularnych okresowych pomiarów emisji HCl, HF, CO oraz metali, szczególnie jeżeli stosowane są surowce zawierające takie substancje lub może wystąpić spalanie częściowe.
    Stałe monitorowanie parametrów zastępczych, aby zapewnić odpowiednie działanie układu oczyszczania gazu odlotowego oraz utrzymanie poziomów emisji między pomiarami nieciągłymi. Monitorowane parametry zastępcze obejmują: doprowadzanie odczynników, temperaturę, doprowadzanie wody, napięcie, usuwanie pyłu, prędkość obrotów wentylatora itp.
    Produkcja żelaza i stali
    Stalownie elektryczne - ciągły pomiar emisji pyłów z wielkich elektrycznych pieców łukowych.  W przypadku innych emisji BAT mają na celu rozważenie zastosowania ciągłego monitorowania emisji w zależności od przepływu masowego i cech emisji.
    Konkluzje ogólne:
    - ciągły pomiar emisji ze źródeł głównych,
    - w odniesieniu do źródeł emisji niewymienionych jako źródła główne BAT ma na celu prowadzenie okresowych i nieciągłych pomiarów emisji zanieczyszczeń ze wszystkich procesów uwzględnionych w pkt 1.2–1.7 oraz z opalanych gazem procesowym elektrowni hut żelaza i stali, a także wszystkich istotnych składników/zanieczyszczeń gazowych pochodzących z procesów technologicznych. Obejmuje to nieciągłe monitorowanie gazów z procesów technologicznych, emisji z kominów, polichlorowanych dibenzodioksyn i dibenzofuranów (PCDD/F), z wyłączeniem emisji niezorganizowanych,
    -  określenie rzędu wielkości emisji niezorganizowanych z odpowiednich źródeł za pomocą metod przedstawionych poniżej. Jeżeli tylko jest to możliwe, lepiej jest stosować metody bezpośredniego pomiaru zamiast metod lub ocen pośrednich opartych na obliczeniach z wykorzystaniem wskaźników emisji:
    a)  metody pomiaru bezpośredniego polegające na pomiarze emisji w samym źródle. W tym przypadku można zmierzyć lub określić stężenia i strumienie masowe,
    b)  metody pośredniego pomiaru, w przypadku gdy emisja jest określana w pewnej odległości od źródła; nie ma możliwości bezpośredniego pomiaru stężeń i strumienia masowego,
    c)  obliczenia z wykorzystaniem wskaźników emisji. 1)
    Garbowanie skór
    Monitorowanie emisji lotnych związków organicznych przy wylocie urządzenia do ograniczania emisji oraz rejestrowanie produkcji.
    Ciągle lub okresowo.
    Orientacyjne monitorowanie spadku ciśnienia w filtrach workowych.
    Regularnie.
    Badanie efektywności wychwytywania w odniesieniu do systemów płukania na mokro (skrubing).
    Raz na rok.
    Produkcja cementu
    Pomiary ciągłe emisji NH3 , gdy stosowana jest SNCR
    Zastosowanie ogólne.
    Pomiary ciągłe emisji pyłu, NOx , SOx i CO
    Zastosowanie do procesów w piecach.
    Okresowe pomiary emisji PCDD/F i metali
    Ciągłe lub okresowe pomiary emisji HCl, HF i całkowitego węgla organicznego
    Ciągłe lub okresowe pomiary emisji pyłu
    Zastosowanie do rodzajów działalności niezwiązanych z piecami. W przypadku małych źródeł emisji (<10 000 Nm3/h) z operacji, przy których występuje duże zapylenie, innych niż chłodzenie i główne procesy mielenia, częstotliwość pomiarów lub kontroli działania powinna być wyznaczona w oparciu o system obsługi technicznej.
    Produkcja chloro-alkaliów
    Chlor i dwutlenek chloru, wyrażone jako Cl2 z  wylotu jednostki absorbującej chlor
    Pomiar ciągły i okresowy.
    Produkcja masy włóknistej, papieru i tektury
    NOx i SO2
    Okresowo lub w trybie ciągłym.
    Pył
    TRS (w tym H2S)
    NH3  (kocioł regeneracyjny wyposażony w SNCR)
    Okresowo.
    Rafinacja ropy naftowej i gazu
    SOX, NOX i pył z niektórych jednostek
    Monitoring ciągły lub  raz w roku i po znacznych zmianach paliwa.  Pomiar bezpośredni lub monitorowanie pośrednie.
    NH3 ze wszystkich jednostek z SCR lub SNCR
    Monitoring ciągły.  Pomiar bezpośredni.
    CO z niektórych jednostek
    Monitoring ciągły lub  raz na sześć miesięcy.  Pomiar bezpośredni.
    Metale: nikiel (Ni), antymon (Sb), wanad (V)  z niektórych jednostek
    Raz na sześć miesięcy i po znacznych zmianach w jednostce.  Pomiar bezpośredni lub analiza oparta na zawartości metali w drobinkach katalizatora i w paliwie.
    Polichlorowane dwubenzodioksyny/dwubenzofurany (PCDD/F)  z niektórych jednostek
    Raz w roku lub raz na regenerację, w zależności od tego, który z tych okresów jest dłuższy.  Pomiar bezpośredni.
    W ramach BAT należy monitorować rozproszone emisje LZO do powietrza na terenie całego zakładu z zastosowaniem wszystkich poniższych technik:
    -  metoda detekcji zapachu powiązana z krzywymi korelacji w odniesieniu do kluczowego wyposażenia,
    -  techniki optycznego obrazowania gazów,
    -  obliczenia przewlekłych emisji na podstawie czynników emisji weryfikowane pomiarami okresowo (np. raz na dwa lata).
    Przydatną uzupełniającą techniką jest kontrola i oznaczenie ilościowe emisji na miejscu na zasadzie okresowych kampanii z wykorzystaniem technik optycznych opartych na absorpcji, takich jak lidar absorpcji różnicowej (differential absorption light detection and ranging, DIAL), lub przenikanie promieniowania słonecznego (solar occultation flux, SOF).
     
      1) Opis metod szacowania emisji niezorganizowanej – ogólne konkluzje BAT dla produkcji żelaza i stali:
     

    -   pomiar bezpośredni lub prawie bezpośredni: pomiary w tunelach aerodynamicznych, pod wyciągami lub inne metody jak pomiary quasi-emisji na dachu instalacji przemysłowej. W tym ostatnim przypadku mierzy się prędkość wiatru oraz powierzchnię odpowietrznika na dachu i oblicza się wskaźnik przepływu,

    -   pomiary pośrednie: wykorzystanie gazów wskaźnikowych, metody odwróconego modelowania dyspersji (RDM) oraz metodę bilansu masowego z zastosowaniem technologii LIDAR,

    -   obliczenia emisji z wykorzystaniem wskaźników emisji: oszacowanie niezorganizowanych emisji pyłu z magazynowania i obsługi materiałów luźnych oraz unoszenia pyłu z dróg w wyniku ruchu drogowego według metody:

    -    VDI 3790 Część 3,

    -    US EPA AP 42.

    Stronę zaktualizowano 29.03.2017 r.; 11.12.2019 r.
    Aktualności
    • 23
      czerwiec
      Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (U.S. EPA) poinformowała o wniosku o dodanie 1-bromopropanu (CAS 106-94-5) do listy substancji normowanych w ustawie o czystym powietrzu (the Clean Air Act), ze względu na niebezpieczne własności substancji i powszechne wykorzystywanie w wielu produktach i procesach, w tym w czyszczeniu na sucho, czyszczeniu elektroniki i metali, procesach farmaceutycznych i produktach rolniczych oraz przy aplikacji klejów w sprayu. Substancji tej nie ma również obecnie w polskim systemie prawnym (standardów emisyjnych, standardów jakości powietrza i wartości odniesienia). Kryteria jakości powietrza w zakresie bromopochodnych węglowodorów ustalono jedynie dla bromoetanu (74-96-4) i bromometanu (74-83-9). Informacje o procedurze U.S. EPA dostępne są na stronach: https://www.epa.gov/newsreleases/washington-examiner-epa-add-new-hazardous-air-pollutant-list-regulated-substances-first https://www.epa.gov/newsreleases/epa-grants-first-ever-petition-add-hazardous-air-pollutants-list-under-clean-air-act
    • 23
      czerwiec
      Zawarte w artykule orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 26 października 2017 r. uzupełniliśmy o wyrok NSA z 2020 r. (II OSK 627/18), w którym podtrzymano stanowisko WSA, oddalając skargę kasacyjną Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. NSA wyraził pogląd, zgodnie z którym ograniczenie stron postępowania o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 185 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska) do prowadzącego instalację oraz władających powierzchnią ziemi na obszarze ograniczonego użytkowania nie wyłącza stosowania art. 28 k.p.a. w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów zamieszczonych w dziale III –"Odpowiedzialność administracyjna" (art. 362 – 375). Nie wyłącza go również art. 372 POŚ, ani żaden inny przepis Prawa ochrony środowiska, w tym art. 365 i art. 367. Tym samym w postępowaniu WIOŚ o wstrzymanie użytkowania instalacji oraz w postępowaniu o podjęcie wstrzymanej działalności władający nieruchomościami narażonymi na oddziaływanie instalacji mają przymiot strony w postępowaniu administracyjnym. Mają bowiem interes prawny, aby chronić w toku tego postępowania przysługujące im prawa zgodnie z art. 28 k.p.a., według którego „Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek”. Oba orzeczenia dostępne są na stronie: Strony postępowania o wstrzymanie / wznowienie użytkowania instalacji - orzeczenia WSA, NSA
    • 29
      maj
      W dniu dzisiejszym na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska opublikowane zostały wyniki pomiarów jakości powietrza w Kędzierzynie-Koźlu w zakresie benzenu oraz pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 (pomiary równoległe na stacji PMŚ i stacji badawczej GIOŚ nr 1): Wyniki w formie prezentacji zamieszczone są na stronie GIOŚ pt. Badania jakości powietrza w Kędzierzynie-Koźlu W dniu 21 maja br. rozpoczęto pomiary w drugiej lokalizacji stacji badawczej (stacja badawcza nr 2):
    NEWSLETTER:
    Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach zapisz się
     
    Szkolenie Rozprzestrzenianie zanieczyszczeń w powietrzu Poznań 2020
    Operat FB

    Zobacz komunikaty JRC / US EPA / EEA / NIK / GDOŚ / GIOŚ / WIOŚ / IOŚ / MK / MŚ:

    EEA: Cutting greenhousegas emissions through circular economy actions in the buildings sector (09.07.2020)

    zanieczyszczenie powietrza gospodarka o obiegu zamkniętym budownictwo
    © EEA

    EPA: Colorado State University and University of Colorado receive grants to advance air quality science (09.07.2020)

    EPA Proposes More Stringent Toxic Emission Standards for Certain Types of Industrial Boilers (09.07.2020)

    Ministerstwo Klimatu: Podpisanie listu intencyjnego o ustanowieniu partnerstwa na rzecz budowy gospodarki wodorowej (07.07.2020)

    EEA: National Emission reduction Commitments Directive reporting status 2020 (30.06.2020)

    emisja amoniak NOx LZO zanieczyszczenie powietrza EEA
    © EEA

    EPA: EPA Announces Availability of Approximately $77,000 to Fund Tribal Clean Air Act Grants (30.06.2020)

    EEA: Average CO2 emissions from new cars and new vans increased again in 2019 (26.06.2020)

    EEA: Monitoring of CO2 emissions from vans – Regulation 510/2011 (26.06.2020)

    EEA: Monitoring of CO2 emissions from passenger cars – Regulation (EU) 2019/631 (26.06.2020)

    EEA: Petrol and diesel fuels sold for road transport (26.06.2020)

    EEA paliwa samochody Zanieczyszczenie powietrza PM10
    © EEA

    EPA Takes Action to Stop Use of Certain PFAS in Products and Protect American Consumers (22.06.2020)

    WIOŚ w Warszawie: kolejny pożar w Zakładzie Utylizacji Odpadów w Radomiu (19.06.2020)

    WIOŚ pożar odpadów Radom zanieczyszczenie powietrza PM10 2020
    © WIOŚ w Warszawie

    EPA Releases First Final Chemical Risk Evaluation (19.06.2020)

    ETO: Journal 02/2020: Climate Change and Audit (19.06.2020)

    Europejski Trybunał Obrachunkowy Zmiany klimatu
    © ETO

    U.S. EPA: Washington Examiner - EPA to add new hazardous air pollutant to list of regulated substances for first time ever (18.06.2020)

    EPA Grants First-Ever Petition to Add to Hazardous Air Pollutants List Under Clean Air Act (18.06.2020)

    EEA: Industrial Reporting under the Industrial Emissions Directive 2010/75/EU and European Pollutant Release and Transfer Register Regulation (EC) No 166/2006 (16.06.2020)

    EPA Advises Facility Operators to Prevent and Minimize Releases during Hazardous Weather Events (09.06.2020)

    EPA Urges Preparedness as Hurricane Season Begins; Advises on prevention, preparedness, and reporting requirements during Hazardous Weather Events (09.06.2020)

    EPA Celebrates 50 Years of Protecting Our Nation's Air (08.06.2020)

    EPA Reaches Settlement With Hydrite Chemical Co. for Alleged Clean Air Act Violations at Waterloo, Iowa, Facility (05.06.2020)

    EEA: Rural concentration of the ozone indicator AOT40 for forest, 2017 (05.06.2020)

    ozon raport EPA 2020 zanieczyszczenie powietrza
    © EEA

    EPA Proposes Honest Accounting Standard to Improve Future Clean Air Act Rules (04.06.2020)

    U.S. EPA: What They Are Saying: EPA Proposes Honest Accounting Standard to Improve Future Clean Air Act Rules (04.06.2020)

    EEA: New cars and vans sold in 2018 more CO2 intensive, final data confirms (03.06.2020)

    EEA: Monitoring CO2 emissions from passenger cars and vans in 2018 (03.06.2020)

    Zobacz bieżące artykuły w Atmospheric Environment:

    Total gaseous mercury in a coastal city (Qingdao, China): Influence of sea-land breeze and regional transport

    A 24-h real-time emissions assessment of 41 uncontrolled household raw coal combustion stoves in four provinces of Northern China

    Fractionation of mercury in aerosols of the southern Baltic coastal zone

    One year evaluation of three low-cost PM2.5 monitors

    Modeling lateral plume deflection in the wake of an elongated building

    Zobacz EUR-Lex:

    Sprawa C-139/20: Skarga wniesiona w dniu 16 marca 2020 r. – Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (15.06.2020)

    Sprostowanie do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 z dnia 20 czerwca 2019 r. dotyczącego trwałych zanieczyszczeń organicznych (09.06.2020)

    Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/735 z dnia 2 czerwca 2020 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 142/2011 w odniesieniu do stosowania mączki mięsno-kostnej jako paliwa w obiektach energetycznego spalania (03.06.2020)

    Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/683 z dnia 15 kwietnia 2020 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 w odniesieniu do wymogów administracyjnych dotyczących homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów (26.05.2020)

    Decyzja Komisji (UE) 2020/654 z dnia 13 maja 2020 r. dotycząca przepisów krajowych notyfikowanych przez Niemcy w sprawie małych i średnich jednostek spalania (15.05.2020)

    Komunikat Komisji — Publikacja łącznej liczby uprawnień znajdujących się w obiegu w 2019 r. do celów rezerwy stabilności rynkowej w ramach unijnego system handlu uprawnieniami do emisji ustanowionego dyrektywą 2003/87/WE (13.05.2020)

    Trybunał Obrachunkowy Sprawozdanie specjalne nr 11/2020 „Efektywność energetyczna budynków – należy położyć większy nacisk na opłacalność inwestycji” (05.05.2020)

    Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – W kierunku zrównoważonych dzielnic i małych społeczności – Polityka ochrony środowiska poniżej poziomu gminnego (29.04.2020)

    Sprawa C-395/18: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 30 stycznia 2020 r. (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio – Włochy) – Direzione e coordinamento Vivendi SA przeciwko Consip SpA, Ministero dell'Economia e delle Finanze. Odesłanie prejudycjalne – Udzielanie zamówień publicznych na dostawy, roboty budowlane lub usługi – Dyrektywa 2014/24/UE – Artykuł 18 ust. 2 – Artykuł 57 ust. 4 – Fakultatywne podstawy wykluczenia – Podstawa wykluczenia dotycząca podwykonawcy wymienionego w ofercie wykonawcy – Naruszenie przez podwykonawcę obowiązków z dziedziny prawa ochrony środowiska, prawa socjalnego i prawa pracy – Uregulowanie krajowe przewidujące automatyczne wykluczenie wykonawcy z powodu takiego naruszenia (27.04.2020)