Bilans LZO – lotne związki organiczne zawarte w surowcach

Za wyjątkiem niewielkiej grupy instalacji określenie ilości LZO (VOC) zawartych w surowcach stanowi podstawę obliczeń wielkości emisji, oceny dotrzymania standardów emisyjnych i dopuszczalnych emisji rocznych, jak również podstawę oceny oddziaływania instalacji na jakość powietrza atmosferycznego. Źródłem informacji o ilości LZO (VOC) zawartych w surowcach są karty charakterystyki materiałów (MSDS, SDS, PSDS) lub karty techniczne. Informacje o zawartości LZO  (VOC) podawane są w kartach charakterystyk w następujący sposób:

• w punkcie 3. karty Skład/informacja o składnikach: informacje przeważnie są ograniczone do substancji i mieszanin stanowiących zagrożenie dla zdrowia lub środowiska, a ich udział określa się jako maksymalną zawartość lub zakres zawartości,

• w punkcie 9. karty Właściwości fizyczne i chemiczne: informacje o sumarycznej zawartości LZO (VOC) w preparacie, często podawane jako wartość maksymalna jaka potencjalnie może występować,

• w punkcie 15. karty Informacje dotyczące przepisów prawnych: jw.

W przypadku gdy w karcie podana jest zawartość LZO (VOC) w dwojaki sposób, to jest dla poszczególnych składników (punkt 3) oraz jako informacja o całkowitej zawartości LZO (punkt 9 lub 15) i wartości te różnią się, możliwe są następujące sposoby postępowania:

• na potrzeby określenia emisji maksymalnej poszczególnych substancji: należy przyjąć górną granicę zakresu zawartości dla każdej substancji (pkt.3) nawet gdy ich suma przekracza 100%,

• na potrzeby określenia emisji maksymalnej sumy LZO (VOC): należy wyznaczyć sumę górnych wartości zakresów substancji (pkt 3), lecz nie więcej niż wartość całkowita (pkt 9 lub 15), a gdy jej nie podano nie więcej niż 100%,

• na potrzeby określenia najbardziej prawdopodobnej emisji LZO (VOC):

  • gdy suma górnych wartości zakresów (pkt 3) przekracza wartość całkowitą (pkt 9 lub 15), należy obliczyć skorygowane średnie zawartości poszczególnych składników, których suma odpowiada wartości całkowitej (w przypadkach gdy wartość ta jest decydująca, zaleca się uzyskanie od dostawcy preparatu potwierdzenia braku obecności innych składników niż wymienione w punkcie 3),

  • gdy suma górnych wartości zakresów (pkt 3) jest mniejsza od wartości całkowitej (pkt 9 lub 15), należy przyjąć dla poszczególnych substancji górne zakresy, a różnicę pomiędzy wartością całkowitą i obliczoną sumą przyjąć jako:

    • sumę LZO (VOC), korzystając przy naliczeniu należnych opłat ze stawki określonej dla substancji organicznych (pozycja 57 w tabeli określającej jednostkowe stawki opłat w obwieszczeniu Ministra Środowiska w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska),

    • sumę LZO (VOC) ze zidentyfikowanych grup związków chemicznych, korzystając przy naliczeniu należnych opłat ze stawek odpowiadających poszczególnym rodzajom gazów (metoda ta wymaga potwierdzenia od dostawcy o 100% przynależności związków niewymienionych w punkcie 3 do LZO należących do wybranych grup, przy czym określenie to może odpowiadać szerokiemu zakresowi rodzajów związków o takiej samej stawce jednostkowej, np. aldehydy i ich pochodne lub alkohole i ich pochodne lub aminy i ich pochodne lub etery i ich pochodne lub ketony i ich pochodne itd.),

  • wobec preparatów, których zużycie ma decydujące znaczenie w ocenie dotrzymania wymogów prawnych lub dla wielkości należnych opłat, zaleca się uzyskanie potwierdzenia (weryfikację) lub uszczegółowienia danych o składzie substancji.

Przedstawione powyżej sposoby postępowania są zasadami ogólnymi. Prowadzący instalację w zależności od celu w jakim zleca sporządzenie bilansu może określić zasady przyjmowania założeń w przypadkach braku spójności danych o składzie stosowanych materiałów, np.:

• przyjęcie górnych granic zawartości dla grup substancji o najwyższej stawce jednostkowej kosztem substancji o stawkach niższych – najdroższy wariant rozliczenia emisji, o najmniejszym ryzyku zakwestionowania należnej opłaty, w przeciwieństwie do wariantów opłat optymalnych,

• przyjęcie górnych granic zawartości dla związków chemicznych lub grup substancji o najbardziej rygorystycznych wartościach odniesienia – najbardziej bezpieczny sposób oceny dotrzymania kryteriów jakości powietrza atmosferycznego.

Wobec dwóch grup preparatów można stosować uproszczony sposób wyznaczenia zawartości LZO. Są nimi:

• preparaty handlowe określane jako rozcieńczalniki: gdy w karcie charakterystyki nie określono inaczej, zawartość LZO (VOC) w materiałach tego rodzaju można przyjmować na poziomie 100 %, analogicznie do surowców w formie „czystej”, to jest o jakości technicznej,

• preparaty o niskiej zawartości LZO (za wyjątkiem niektórych przypadków o decydujących strumieniach) z przedziału od 0 do 5 %: jeśli nie spowoduje to nieuzasadnionego zwiększenia kosztów opłat za emisję, w obliczeniach można przyjąć górną wartość zakresu.

Zgodnie z definicją zawartą w § 2.2. rozporządzenia w sprawie standardów emisyjnych z instalacji za LZO uznaje się lotne związki organiczne o prężności par ≥ 10 Pa w temperaturze 293,15 K lub w temperaturze użytkowania. W niektórych przypadkach pominięcie części związków jako nienależących do LZO (VOC) w wyniku przyjęcia prężności par dla warunków umownych zamiast dla warunków użytkowania może skutkować istotnym błędem w bilansie. Prężność par czystej substancji w danej temperaturze można wyznaczyć z równania Antoine'a:

logP = A – B/(C+T)

Wartości współczynników A, B, C są dostępne m.in. pod adresem http://www.scribd.com/doc/22857803/Antoine-Coefficient-Table-Scribd-4787907-MT03), na który powołuje się KOBiZE w dokumencie pt. Materiał pomocniczy dotyczący Niemetanowych Lotnych Związków Organicznych (NMLZO), KOBiZE 2011.

W przypadku braku wartości stałych A, B, C dla zadanego przedziału temperatury, należy skorzystać z innych równań i współczynników.

Zastępowanie substancji stwarzających zagrożenie

Zgodnie z art. 58 dyrektywy IED substancje lub mieszaniny, które z uwagi na swoją zawartość lotnych związków organicznych zaklasyfikowano jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008, i którym związku z tym zostały przypisane, lub które powinny być oznaczone zwrotami wskazującymi rodzaj zagrożenia H340, H350, H350i, H360D lub H360F, w jak najszerszym zakresie zastępuje się mniej szkodliwymi substancjami lub mieszaninami w możliwie najkrótszym czasie.

Transpozycja ww. artykułu znajduje się w § 51. projektu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów, zgodnie z którym substancje lub mieszaniny, które z uwagi na zawartość LZO są klasyfikowane jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008, i którym zostały przypisane zwroty lub które powinny być oznaczone zwrotami wskazującymi rodzaj zagrożenia: H340, H350, H350i, H360D lub H360F, a do dnia 31 maja 2015 r. także zwrotami: R45, R46, R49, R60 lub R61, zastępuje się w jak najkrótszym czasie i w jak najszerszym zakresie mniej szkodliwymi substancjami lub mieszaninami.

Stronę zaktualizowano 05.09.2015