Operaty ochrony powietrza – oprogramowanie

    Zanieczyszczenie powietrza i emisja zanieczyszczeń  PROEKO Ryszard Samoć    www.proeko-rs.pl

     

    zanieczyszczenie powietrza - emisja zanieczyszczeń

     

    Pakiet OPERAT FB dla Windows 

     

    Pakiet programów komputerowych Operat FB służy do modelowania rozprzestrzeniania zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym emitowanych ze źródeł punktowych, powierzchniowych i liniowych zgodnie z metodyką określoną w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie wartości odniesienia niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z roku 2010 nr 16 poz. 87).

    Program wykonuje następujące obliczenia:

    • stężeń maksymalnych (z jednego lub wszystkich emitorów) oraz odległości wystąpienia stężeń maksymalnych i krytycznych warunków atmosfery, jak również emisji granicznej,

    • automatycznej oceny zakresu obliczeń, stężeń maksymalnych, stężeń średniorocznych oraz częstości przekroczeń wartości D1 lub 99,8 percentyla ze stężeń maksymalnych, obliczenia w sieci receptorów  na różnych wysokościach, wraz z podaniem krytycznych parametrów atmosfery oraz określeniem udziału emitorów, 

    • opadu pyłu w sieci receptorów i udziału emitorów w opadzie pyłu.

    Pakiet Operat FB posiada atest Instytutu Ochrony Środowiska w Warszawie.
    Program stosuje ponad 800 użytkowników.

    Multimedialna instrukcja 

    Zobacz: dodatkowe moduły
      zrzuty ekranów
      stronę programu na serwerze PROEKO R.S.


    Informacje szczegółowe:

    Emitory powierzchniowe mogą mieć kształt koła lub wielokąta, natomiast liniowe mogą się składać z wielu różnych odcinków. Program dzieli je automatycznie na emitory zastępcze.

    Zanieczyszczenie powietrza wywołane emisją z emitorów liniowych - dróg może być obliczane metodyką CALINE3 uwzględniającą mieszanie powietrza wywołane ruchem pojazdów.

    Liczba emitorów jest nieograniczona. Emitory można przypisać do grup co pozwala na chwilowe wyłączanie z obliczeń wybranego zbioru emitorów w celu stwierdzenia ich znaczenia dla wynikówEmisja zanieczyszczeń może być określana dla każdego emitora jako wartość stała w roku lub charakterystyczna dla poszczególnych podokresów.

    Rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń można modelować w sieci do 64 000 receptorów.  Oprócz standardowej siatki można wprowadzić dodatkową siatkę zaw. współrzędne np. dla budynków mieszkalnych,  w tym wysokość receptora i szorstkość terenu.  Umożliwia to obliczenia stężeń na różnych wysokościach elewacji budynku.

    Pakiet zawiera róże wiatrów dla całej Polski (z katalogu z 1980 r.) z możliwością ich edycji i drukowania wykresów i zestawień tabelarycznych.
    Możliwy jest import róż z plików otrzymywanych z  IMGW.

    Współrzędne emitorów (punktowych, liniowych, powierzchniowych), granic zakładu oraz dodatkowych rysunków mogą być odczytane (poprzez zaznaczanie myszą) ze zeskanowanej mapy terenu   ( w formacie TIF, BMP ,JPG, PNG) lub mapy z AutoCAD-a (dwg, dxf).

    Rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń może jednocześnie obejmować obliczenia w sieci receptorów do 40 substancji. Program wykonuje także obliczenia dla odorów w jednostkach zapachowych.

    W  wersji profesjonalnej programu dostępny jest m.in. moduł do obliczania emisji z hałd i składowisk oraz  moduł do obliczania emisji ze zbiorników ścieków przemysłowych.

    Baza danych jest obsługiwana przez serwer Firebird 2.1 . Istnieje możliwość pracy w sieci wielostanowiskowej z jednoczesnym dostępem do projektu przez wielu użytkowników. Do pakietu dołączona jest bezpłatna przeglądarka danych, którą można np.  przekazać razem z plikiem projektu do urzędu.

    Pakiet zawiera szereg ułatwień we wprowadzaniu danych:

    • wprowadzanie jednocześnie parametrów lub emisji wszystkich emitorów z możliwością wklejenia bloku komórek np. z Excela,
    • klonowanie emitorów oraz tworzenie  serii emitorów leżących wzdłuż jednej linii np. wentylatorów na dachu.
    • tworzenia bibliotek typowych list zanieczyszczeń (np. kotłownia) oraz typowych składów frakcyjnych pyłu. Ponadto program umożliwia wybór składu frakcyjnego z bazy danych kilku tysięcy analiz wykonanych przez EPA oraz z bazy CEIDARS, w tym pyłu PM 2,5.
    • średnią aerodynamiczną szorstkość terenu można obliczyć poprzez zaznaczanie obszarów na mapie 

    Prezentacja wyników obrazujących zanieczyszczenie powietrza

    Pakiet umożliwia wydruk kilkudziesięciu różnych zestawień m.in.:

    • emisji maksymalnej, rocznej i średniej z podanego emitora,
    • parametrów wszystkich emitorów na terenie zakładu,
    • parametrów i emisji dla wszystkich emitorów,
    • tabelę sumy emisji z wszystkich emitorów,
    • emisji związków organicznych (LZO) w przeliczeniu na węgiel organ.,
    • wyniki obliczeń stężeń maksymalnych wraz z oceną wyników,
    • wyniki obliczeń emisji granicznej dla danego emitora i grupy emitorów,
    • wyniki obliczeń stężeń  w sieci receptorów  tj. :stężenia maksymalne, średnie, częstość przekroczeń  założonych wartości (lub 99,8 percentyl) i krytyczne parametry atmosfery,
    • udział emitorów w stężeniu średniorocznym,
    • wyniki obliczeń opadu pyłu i udziału emitorów w opadzie,

    oraz wykresów ilustrujących zanieczyszczenie powietrza:

    • izolinii stężeń maksymalnych , średnich w sieci receptorów ,częstości przekroczeń (lub 99,8 percentyla ze stężeń) i opadu pyłu,
    • jw. lecz z wypełnieniem obszarów zadaną paletą kolorów


    W tle wykresu można umieścić zeskanowaną mapę terenu z obrazów w formatach BMP,JPG,WMF,PNG  oraz z AutoCada w formatach DWG i DXF.
    Ponadto dostępne są wykresy obrazujące trójwymiarowo rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń.

    Wszystkie tabele można zapisać do pliku w standardzie RTF i potem wykorzystać w wielu edytorach tekstu.
    Wszystkie wykresy można zapisać do pliku w standardzie WMF i np. wstawić jako wektorowy rysunek do Worda dla Windows.
    Wykresy izolinii mogą być ponadto zapisywane w formacie DXF,  JPG, GIF, PNG, PLT.

    Program posiada kreator zbiorczej dokumentacji pozwalający na łączenie zestawień i wykresów
    , np. emisja zanieczyszczeń, parametry emitorów przyjętych do obliczeń oraz wyniki modelowania.

    Można stosować inną mapę do odczytu współrzędnych i inną pod wykresem izolinii, program zawiera narzędzia do dopasowania tych map.

    Od wersji 6.7 dostępny jest moduł IMAP do pobierania map z Internetu z serwerów GoogleMaps i WMS.

    Aplikacje posiadają system pomocy kontekstowej.

    Dodatkowe moduły

    Do pakietu można dołączyć następujące moduły:

    „Spalanie” służący do obliczania emisji z procesów spalania oraz parametrów emisji (prędkości i temperatury gazów) i przekazywania wyników do pakietu "OPERAT" dla Windows. Program oblicza też stężenia w spalinach i porównuje z dopuszczalnymi wg. rozporządzenia o standardach emisyjnych.

    „Samochody v. Corinair”  - emisja zanieczyszczeń obliczana jest ze środków transportu i przenoszona do pakietu "Operat-FB".

    "Chłodnie Kominowe" uwzględniający obliczenia wyniesienia spalin algorytmem M.Schatzmana i A.J. Policastro  (zawartym w VDI  3784)

    "iMeteo" umożliwiający pobieranie publicznie dostępnych danych z obserwacji meteorologicznych  (serwery IMGW) i tworzenie róż wiatru.

    Aplikacje pracują w środowisku  Windows XP,Vista,7, 8, 8.1 i 10 (32 i 64 bit). 

    Zrzuty ekranów

    Główne okno programuWybór współrzędnych na mapieObliczanie średniej z0
    Okno wykresu izoliniiOkno wykresu 3DOkno wykresu izolinii z wypełnieniem kolorem obszarów między zadanymi poziomami

     

    Ostatnie modyfikacje pakietu „Operat FB” i dodatkowych modułów

    20 kwietnia 2018 r. Moduł „Spalanie” uwzględnia Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz. U. poz. 680).
    12 kwietnia 2018 r. W wersji 7.5.1 Operatu FB zostało dodane narzędzie do obliczania róży wiatru dla wybranej miejscowości metodą interpolacji z kilku róż dla najbliższych stacji.
    12 marca 2018 r. Nowy moduł "iMeteo" umożliwia pobieranie publicznie dostępnych danych i tworzenie róży wiatru oraz innych zestawień dla wskazanej lokalizacji.
    4 stycznia 2018 r. Dodane wyszukiwanie najbliższej stacji meteorologicznej, dostępnej w bazie danych programu.
    22 września 2017 r. Dodana baza danych o składzie frakcyjnym pyłów z publikacji EPA AP-42 Appendix B1.
    10 lipca 2017 r. W module „Spalanie” Dodana została możliwość obliczania emisji z silników stacjonarnych  i maszyn roboczych  ze wskaźników g/kWh, np. z norm EU Stage IV.
    28 marca 2017 r. Dodana możliwość zapisu wykresów izolinii jako pliki PDF.
    14 stycznia 2017 r. Dodanie możliwości porównania emisji i wyliczenia efektów ekologicznych dla projektów przed i po modernizacji zakładu (np. wymiany kotłów, budowy urządzeń oczyszczających w lakierni).
    20 grudnia 2016 r.

    Dodanie możliwości jednoczesnego obliczania częstości  przekroczeń D1 oraz 99,8 percentyla ze stężeń w sieci.

    Dodanie możliwości wykonywania w jednym przebiegu obliczeń  dla wielu wysokości receptorów nad poziom terenu.

    13 października 2016 r. Nowy kalkulator współczynnika α do odwróconego modelowania emisji pyłu wg. PN-EN 15445, np. do szacowania emisji z hałd na podstawie pomiarów stężeń pyłu.
    2 września 2016 r.

    Nowe okno wykresu zakładu, zawierające interaktywny wykres, reagujący na zmiany opcji. Dodane nowe opcje:

    - okręgi dla zasięgów 50*h z możliwością ustalenia,  dla których emitorów mają być rysowane,

    - możliwość uzyskania wykresu w układzie współrzędnych określonym przez użytkownika,

    -  na wykresie w skali ustalanej automatycznie i przez użytkownika jest nanoszona mapa,

    -  można  zmniejszyć lub usunąć obszar opisu osi.

    20 lipca 2016 r. Dodanie możliwości wprowadzania różnego składu frakcyjnego pyłu w poszczególnych okresach obliczeniowych.
    15 czerwca 2016 r. (zmiany w wersji rozszerzonej / profesjonalnej) W przypadku  serii emitorów o takich samych  parametrach i emisji, np. kilkunastu wentylatorów  na dachu  fermy, można raz wprowadzić dane emitora i emisję dla jednego emitora - wzorcowego, i przy każdej zmianie danych program skopiuje je do wszystkich emitorów na dachu - emitorów zależnych.
    4 listopada 2015 r.
    Zmiany w oknie do obliczania średniej szorstkości w terenie:
    • dodana ikona do testowania i zmiany wielokątów wykraczających poza okręg  o promieniu 50*hmax.
    Po potwierdzeniu zostaną  usunięte wielokąty  poza tym okręgiem oraz przycięte do kształtu koła wielokąty wykraczające częściowo poza okręg,
    • Program uwzględnia przypadki zagnieżdżonych wielokątów tj. odejmuje powierzchnię stref leżących wewnątrz innych wielokątów (np. jezioro w lesie).
    4 października 2015
    Można wyłączyć drukowanie stężeń średniorocznych dla  budynków  mieszkalnych  (punktów w siatce dodatkowej).
    2 września 2015 r.
    Program zawiera listę około 500 związków organicznych ze współczynnikami do wzoru Antoine’a.
    28 sierpnia 2015 r.
    Moduł „Spalanie” 
    Uwzględnianie są standardy emisyjne dla kotłów objętych zasadami łączenia źródeł emisji określonymi w §157a ustawy Prawo ochrony środowiska.
    16 lipca 2015 r. *
    Można  wyłączyć z oceny wyników punkty leżące na drodze lub w jej pobliżu ( w określonej odległości od osi drogi lub w strefie mieszania CALINE).
    26 maja 2015 r.
    W oknie wyboru współrzędnych na mapie można zaznaczać polilinie z projektów w AutoCAD-zie.
    20 maja 2015 r.
    Został zmieniony sposób obliczania stężeń maksymalnych z emitorów liniowych i powierzchniowych w zakresie skróconym. Obecnie maksimum  jest wyszukiwane w siatce na obwiedni emitora. Jest to metoda dokładna,  wyniki są zgodne z obliczeniami w pełnym zakresie.
    2 maja 2015 r.
    Można dodawać grupę emitorów poprzez ich zaznaczanie na mapie. Po zaznaczeniu dowolnej liczby emitorów można wstawić kolejne symbole oraz uzupełnić w tabeli podstawowe dane.
    19 marca 2015 r.
    W module  "Spalanie" zostały dodane wskaźniki emisji CO2,  a na zestawieniu (opcjonalnie) roczna emisja CO2.
    5 marca 2015 r.
    Moduł "Samochody"
    • Moduł uwzględnia zmiany emisji wywołane stosowaniem  biodiesli.
    • Dodano raport z wyliczenia emisji CO2 oraz  sumy emisji gazów cieplarnianych wyrażonej w ekwiwalencie CO2.
    8 lutego 2015 r.
    Dodane "wykresy złożone" zawierające  nałożone wykresy izolinii dla kilku substancji lub rodzajów wyników. Dla każdego projektu można zdefiniować wiele wykresów złożonych, a  dla każdego z nich wybrać inny komplet substancji lub rodzajów wykresów, np.  wykresy LZO.

     

    *  - zmiany dotyczą tylko wersji rozszerzonej / profesjonalnej

    Pełna lista zmian dostępna jest na stronie www.proekors.pl/update/operat_zmiany.html

    Aktualności
    • 14
      kwiecień
      W Dzienniku Ustaw (poz. 680) opublikowane zostało Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów. Rozporządzenie implementuje między innymi dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów energetycznego spalania.
    • 03
      kwiecień
      W Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych opublikowany został Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 marca 2018 r. w sprawie ze skarg R. K., R. S. i "A" S.A. w K. na uchwałę Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 7 kwietnia 2017 r. nr V/36/1/2017 w przedmiocie ograniczenia eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Skarżący R. K., R. S. są mieszkańcami województwa śląskiego, którzy korzystają z tradycyjnych pieców węglowych, które nie spełniają parametrów instalacji, jakie zgodnie z zaskarżoną uchwałą są dopuszczone do stosowania, i będą zobowiązani do ich wymiany, jak również do niespalania paliw których użytkowanie zostało zabronione na mocy uchwały. Tym samym wg skarżących uchwała antysmogowa narusza ich prawa, w tym  konstytucyjną zasadę wolności i praw człowieka i obywatela. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że Konstytucja dopuszcza wprowadzenie ograniczeń w zakresie korzystania z wolności i praw konstytucyjnych, prawa i wolności jednostki nie mają charakteru absolutnego. Jak stanowi art. 31 ust. 3 Konstytucji RP - ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Podstawą prawną przyjęcia przedmiotowej uchwały był art. 96 POŚ. Przepis ten dał sejmikom uprawnienie do wprowadzenia, w drodze uchwały, ograniczenia lub zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko. Te ważne wartości chronione konstytucyjnie dopuszczają wprowadzenie ograniczeń w zakresie korzystania z wolności i praw, celem realizacji dobra wspólnego. Sąd nie podzielił również pozostałych zarzutów konstytucyjnych skarżących i oddalił skargę. Orzeczenie nie jest prawomocne.
    • 22
      luty
      W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2018/C 054/05) opublikowana została Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska. Ocenie została poddana zarówno implementacja polityki i prawodawstwa UE, jak i ich stosowanie. Do następnego etapu przeglądu, zdaniem Europejskiego Komitetu Regionów, powinna zostać włączona ocena wdrażania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Pozytywnie oceniono zamiar Komisji Europejskiej, co do pogłębienia wiedzy o jakości administracji publicznej w poszczególnych krajach. Komitet zwraca się również do państw członkowskich, by ułatwiały dokonywanie lokalnych i regionalnych przeglądów wdrażania polityki ochrony środowiska odpowiadających przeglądom krajowym. Jednocześnie, zauważając ograniczone zasoby administracji lokalnej do wystarczającego rozwoju własnego know-how w zakresie wymogów regulacyjnych, Komitet wzywa państwa członkowskie oraz władze lokalne i regionalne do zadbania o to, by zasoby finansowe i ludzkie organów ds. środowiska odpowiadały przekazanym zadaniom. Wzywa władze lokalne i regionalne, by przy wsparciu ze strony państw członkowskich skorzystały z pomocy technicznej w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w kontekście celu tematycznego 11, aby zwiększyły zdolność instytucjonalną i administracyjną swoich działów ochrony środowiska. Zachęca je również, by wykorzystały program wspierania reform strukturalnych UE do usprawnienia swych organów ds. środowiska. Wzywa władze lokalne i regionalne, by wspierały dobrowolne umowy sektorowe z kluczowymi sektorami przemysłowymi lub umowy między władzami publicznymi a podmiotami społecznymi w celu dostarczenia informacji, rozpoznania problemów i znalezienia rozwiązań. Podkreśla, że UE musi realizować bardziej stanowczą i skuteczną politykę ograniczania zanieczyszczeń u źródła w wielu obszarach polityki ochrony środowiska, gdyż bez tego niemożliwe będzie przestrzeganie różnych aktów prawodawstwa UE dotyczącego norm jakości środowiska na szczeblu lokalnym i regionalnym. Uznaje, że ograniczona dostępność danych nadal powoduje problemy związane z wdrażaniem polityki i prawodawstwa UE, i że władze lokalne i regionalne mają do odegrania kluczową rolę w gromadzeniu wiedzy i danych, dostarczaniu informacji ogółowi społeczeństwa i podnoszeniu świadomości wśród obywateli.
    NEWSLETTER:
    Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach zapisz się
     
    Operat FB
    Szkolenia Bilans LZO
    szkolenia rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń
    Szkolenia Obliczenia emisji
    OZE Energiczny Obywatel

    Zobacz komunikaty JRC / US EPA / EEA / NIK:

    EU: Clean air - Commission improves car emissions tests further (04.05.2018)

    emisja spalin
    © 123rf.com

    EEA: Reported data on large combustion plants covered by the Industrial Emissions Directive (04.05.2018)

    emisja LCP raportowanie
    © 123rf.com

    EEA: European Union Emissions Trading System (EU ETS) data (02.05.208)

    EEA: Air Quality e-Reporting (25.04.2018)

    EEA: Monitoring of CO2 emissions from passenger cars – Regulation (EC) No 443/2009 (24.04.2018)

    EPA: The U.S. Government and Pennsylvania Settle with MarkWest for Air Emission Violations at Natural Gas Facilities (24.04.2018)

    EEA: No improvements on average CO2 emissions from new cars in 2017 (23.04.2018)

    emisja spalin z samochodów
    © EEA

    Commission welcomes final vote on energy performance of buildings (18.04.2018)

    EPA: Latest Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks Shows Continued Progress (18.04.2018)

    JRC: Air quality  - EU action reduces pollution from shipping in European coastlines, cities and ports (16.04.2018)

    EEA: Tax breaks and incentives make Europeans buy cleaner cars (12.04.2018)

    Zobacz bieżące artykuły w Atmospheric Environment:

    Long-term monitoring of black carbon across Germany OPEN ACCESS

    A study of atmospheric mixing of trace gases by aerial sampling with a multi-rotor drone OPEN ACCESS

    The traffic emission-dispersion model for a Central-European city agrees with measured black carbon apportioned to traffic OPEN ACCESS

    Small-scale variations in ozone concentration in low mountains

    Zobacz EUR-Lex:

    emisje ekologiczne oznakowanieDecyzja Komisji  2018/680 z dnia 2 maja 2018 r. ustanawiająca kryteria oznakowania ekologicznego UE dla usług sprzątania pomieszczeń (04.05.2018)

    Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 28 lutego 2018 r. (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym) w sprawie oceny oddziaływania na środowisko po zrealizowaniu przedsięwzięcia wg nowej procedury, zgodnej z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (23.04.2018)

    Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 2018 r. – Komisja Europejska / Rzeczpospolita Polska: długotrwałe przekroczenie norm jakości powietrza (16.04.2018)

    smog Wrocław Polska
    © 123rf.com

    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410 z dnia 14 marca 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu wzmocnienia efektywnych pod względem kosztów redukcji emisji oraz inwestycji niskoemisyjnych oraz decyzję (UE) 2015/1814 (19.03.2018)

    Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 5 lipca 2016 r. w sprawie wymogów dotyczących wartości granicznych emisji i homologacji typu w odniesieniu do silników spalinowych wewnętrznego spalania przeznaczonych do niedrogowych maszyn ruchomych (16.03.2018)

    Komunikat Komisji dotyczący ekoprojektu dla klimatyzatorów i wentylatorów przenośnych oraz etykiet efektywności energetycznej dla klimatyzatorów (09.03.2018)

    Decyzja Rady (UE) 2018/219 z dnia 23 stycznia 2018 r. w sprawie zawarcia Umowy między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie powiązania ich systemów handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (16.02.2018)

    Zawiadomienie dla przedsiębiorstw zamierzających w 2019 r. przywozić do Unii Europejskiej lub z niej wywozić substancje kontrolowane, które zubożają warstwę ozonową, oraz dla przedsiębiorstw zamierzających w 2019 r. produkować lub przywozić te substancje do nieodzownych zastosowań laboratoryjnych i analitycznych (15.02.2018)