Zmiana dyrektywy o emisjach przemysłowych 2024

Przedstawiamy poniżej komunikat Rady Unii Europejskiej dotyczący zmiany dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych. Czcionką koloru niebieskiego dodaliśmy ważne komentarze do komunikatu Rady.

Charakter zmiany dyrektywy IED i jej kontekst

Na wstępie należy zauważyć, że dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych zostaje zmieniona po 14 latach od uchwalenia; przy świadomości wysokiej skuteczności systemu handlu emisjami CO₂; w tle Zielonego Ładu; po szacunkach kosztów zdrowotnych zanieczyszczenia środowiska Europy i przy coraz bardziej powszechnych żądaniach w zakresie sprawiedliwości środowiskowej. Łatwo jest więc wywnioskować, że zmiana ma na celu zarówno poprawę skuteczności ograniczania emisji przemysłowych, jak i znaczące zwiększenie wymagań środowiskowych. Taki też obraz wyłania się z analizy poszczególnych zapisów dyrektywy.

Perspektywy zmiany wymagań dla instalacjach w związku z nowelizacją dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych

Z perspektywy prawodawcy kluczowe wydaje się wyeliminowanie z dyrektywy o emisjach przemysłowych rozwiązań nieskutecznych oraz skuteczne zrealizowanie celów wymienionych w poniższym komunikacie Rady.

Z perspektywy prowadzących instalacje zmiana dyrektywy IED może stanowić bardzo poważne wyzwanie, a dla niektórych instalacji koszty trudne lub niemożliwe do udźwignięcia.

Z perspektywy organów wydających pozwolenia oraz organów kontrolnych zmiana dyrektywy oznacza konieczność gruntownego zrewidowania podejścia do zarzadzania emisjami przemysłowymi.

Z perspektywy społeczności narażonych na niesprawiedliwość środowiskową zmiana dyrektywy o emisjach przemysłowych może łagodzić niektóre ryzyka związane z obecnością zakładów przemysłowych w sąsiedztwie miejsc zamieszkania, ale wiąże się również z ryzykiem dotyczącym utraty miejsc pracy.

Komunikat prasowy Rady Unii Europejskiej z dnia 12 kwietnia 2024 r.

Emisje przemysłowe: Rada zatwierdza zaktualizowane przepisy mające na celu lepszą ochronę środowiska

Rada przyjęła dziś zmienioną dyrektywę o emisjach przemysłowych (IED) oraz rozporządzenie o utworzeniu portalu dotyczącego emisji przemysłowych (IEP) – dwa uzupełniające się akty prawne, których celem jest regulowanie i monitorowanie wpływu działalności przemysłowej na środowisko.

Nowe przepisy zapewnią lepszą ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska dzięki ograniczeniu szkodliwych emisji z instalacji przemysłowych, przy jednoczesnym promowaniu efektywności energetycznej, gospodarki o obiegu zamkniętym i dekarbonizacji.

Był to ostatni element formalno-prawnej układanki, zamykający negocjacje nad treścią nowych regulacji. Warto jednak zaznaczyć, że podczas głosowania w Radzie nie wszyscy zaprezentowali pozytywny stosunek do  nowej IED – jeden Kraj Członkowski był przeciw a kilka wstrzymało się od głosu. Tym niemniej projekt pewnie uzyskał wymaganą większość głosów.

Zaplanowane zmiany odbiją się na wymaganiach i funkcjonowaniu wszystkich branż od energetyki, przez chemię, hutnictwo, przemysł mineralny po przetwarzanie odpadów oraz chów i hodowlę zwierząt – łącznie z nowymi branżami (takimi jak wydobycie ród metali czy produkcja baterii). Szczegółowe omówienie zaplanowanych zmian przedstawiamy na stronie Nowelizacja dyrektywy 2010/75/UE ws. emisji przemysłowych IED 2.0 – szkolenie 4 czerwca 2024

Wraz z komunikatem Rady przedstawiono grafikę ilustrującą zmiany emisji przemysłowych w Europie. Poniżej przedstawiamy jej wersję zaktualizowaną według najnowszych danych Europejskiej Agencji Środowiska (z uwzględnieniem roku 2021)

Źródło: Komisja Europejska, Europejska Agencja Środowiska: https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/figures/trend-of-pollutant-releases-into-2

W cieniu prac nad IED 2.0 toczyły się dyskusje nad zmianami w rozporządzeniu 166/2006 z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR). Przyczyni się to do podniesienia jakości sprawozdawczości środowiskowej, tak by stworzyć bardziej kompleksowy i zintegrowany portal dotyczący emisji przemysłowych.

Rozporządzenie E-PRTR ustanawia nowy portal zawierający bardziej kompleksowe i zintegrowane informacje na temat emisji przemysłowych, zastępujący istniejący Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR).

W kontekście przewidzianej w Zielonym Ładzie ambicji dotyczącej osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń nowy portal zwiększy publiczny dostęp do informacji związanych z emisjami przemysłowymi i ułatwi udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska, w tym w identyfikacji źródeł zanieczyszczeń.

Szerszy zakres ograniczenia emisji przemysłowych

Dyrektywa o emisjach przemysłowych jest głównym instrumentem UE regulującym kwestię zanieczyszczeń z instalacji przemysłowych i dużych gospodarstw prowadzących intensywny chów zwierząt. Instalacje regulowane już dyrektywą – w tym elektrownie, rafinerie i przetwarzanie odpadów – odpowiadają w UE za około 40% emisji gazów cieplarnianych i 20% emisji zanieczyszczeń do powietrza i wody.

Aby jeszcze bardziej ograniczyć emisje przemysłowe, zakres stosowania zmienionej dyrektywy obejmuje więcej dużych gospodarstw prowadzących intensywny chów zwierząt, w tym trzody chlewnej i drobiu. Do zakresu dyrektywy dodano również działalność wydobywczą (obejmująca na razie rudy metali) i produkcję baterii na dużą skalę: z zastrzeżeniem przeglądu przeprowadzonego przez Komisję zakres ten może zostać rozszerzony również na minerały przemysłowe.

Mniej biurokracji dzięki e-pozwoleniom

Instalacje muszą otrzymać pozwolenia, ponieważ muszą udowodnić, że zachowują zgodność z obowiązującymi przepisami dotyczącymi redukcji emisji przemysłowych, w tym z odpowiednimi środkami i dopuszczalnymi wielkościami emisji.

Nowa dyrektywa sprawi, że wydawanie pozwoleń stanie się skuteczniejsze i mniej uciążliwe – na przykład państwa członkowskie będą miały obowiązek ustanowienia do 2035 r. elektronicznego systemu pozwoleń (e-pozwolenia).

Wprowadzenie systemu elektronicznych pozwoleń, w razie ich standaryzacji (wprowadzenia jednolitego formularza oraz wymagań technicznych do jego wypełnienia) zapewnia wiele możliwości łatwego wglądu w warunki korzystania ze środowiska określone w pozwoleniach zintegrowanych – także np. porównywania wymagań dla podobnych instalacji zlokalizowanych w różnych miejscach w kraju czy nawet w różnych Państwach Członkowskich. System taki może też przynieść wiele korzyści przy wydawaniu pozwoleń, np. wyeliminować błędy w określaniu emisji dopuszczalnej w zakresie normowanych substancji lub jednostek (kg/h, mg/m³)

Ponadto, szeroko zakrojona informatyzacja systemu może ułatwiać dokonywanie zmian w decyzjach czy ujednolicanie ich treści.

Skuteczne egzekwowanie przepisów i kary

Państwa członkowskie ustanowią skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary, które będą nakładane w przypadku nieprzestrzegania przepisów dyrektywy. W razie poważnych naruszeń podmioty gospodarcze mogą być zobowiązane do zapłaty kar w wysokości co najmniej 3% ich rocznego obrotu w Unii.

Potwierdza się tym samy stanowisko, jakie prezentowaliśmy na szkoleniach organizowanych w ramach projektu wszystkooemisjach.pl, zgodnie z którym wymagania dyrektywy o emisjach przemysłowych warto traktować ze szczególną uwagą, zwłaszcza przy dostosowaniu instalacji do wymagań konkluzji BAT. Zgodnie z tym stanowiskiem system określony w dyrektywie IED po pierwszym etapie funkcjonowania osiągnie wysoką skuteczność (wzorowaną systemem handlu uprawnieniami do emisji CO₂), a wszelkie zaniedbania w dostosowaniu do konkluzji BAT i nadmiernie łagodne oceny spełnienia wymagań będą stanowiły poważne ryzyko dla prowadzących instalacje. Warto przy tej okazji przypomnieć, że Komisja dookreśli w formie decyzji wykonawczych, szczegółowe kryteria uznawania wielkości dopuszczalnej emisji za dotrzymane, tak jak i zasady występowania o odstępstwa od BAT AEL’s.

Dyrektywa wprowadza również prawo przysługujące osobom, których zdrowie ucierpiało, do dochodzenia rekompensaty od osób fizycznych lub prawnych naruszających dyrektywę.

Informacje i udział społeczeństwa

Zmieniona dyrektywa poza narzędziami ułatwiającymi dostęp do informacji takimi jak chociażby wspominany elektroniczny system pozwoleń zintegrowanych, zwiększa też uprawnienia społeczeństwa w zakresie udziału w postępowaniach administracyjnych mających na celu dostosowanie pozwoleń do Konkluzji BAT. Tym samym zapewnia zgodność z postanowieniami Konwencji z Aarhus.

Co dalej?

Teraz dyrektywa o emisjach przemysłowych zostanie podpisana i prawdopodobnie w maju ukaże się w Dzienniku Urzędowym UE. Wejdzie w życie dwudziestego dnia po publikacji. Państwa członkowskie UE będą mieć następnie 22 miesiące na przeniesienie przepisów aktu do prawa krajowego.

Powyższy termin należy traktować jako informację ogólną, gdyż przepisy przejściowe w znowelizowanej dyrektywie są dość rozbudowane i poszczególne wymagania zaczną obowiązywać w różnym czasie. Zróżnicowanie terminów omawiamy na stronie Nowelizacja dyrektywy 2010/75/UE ws. emisji przemysłowych IED 2.0 – szkolenie 4 czerwca 2024

W 2028 r. (a następnie co pięć lat) Komisja dokona przeglądu i oceny wdrażania dyrektywy, z uwzględnieniem dynamiki stosowania nowych technik/innowacji. Ponadto do 2026 r. Komisja musi ocenić, w jaki sposób najlepiej rozwiązać problem emisji pochodzących z chowu bydła i z produktów rolnych wprowadzanych do obrotu w UE.

W równoległym systemie ograniczenia emisji CO₂ mechanizm stymulujący redukcję z instalacji na terenie Unii (system handlu uprawnieniami do emisji CO₂ ETS) uzupełniono podatkiem dla towarów sprowadzanych spoza Unii w tak zwanym mechanizmie CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism).

Po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym UE rozporządzenie o nowym portalu dotyczącym emisji przemysłowych stanie się wiążące i bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich od 2028 r.

Kontekst

W Europejskim Zielonym Ładzie wezwano do zmiany środków UE przeciwko zanieczyszczeniom pochodzącym z dużych instalacji przemysłowych. Podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy obywatele europejscy wyrazili poparcie dla tego, by UE walczyła z zanieczyszczeniem wody, gleby i powietrza oraz ograniczyła emisje metanu.

5 kwietnia 2022 r. Komisja przedłożyła projekt dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych – po raz pierwszy przyjętej w 2010 r. – oraz równoległy i uzupełniający projekt zmiany rozporządzenia w sprawie Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń – przyjętego w 2006 r.

Negocjacje między dwoma współprawodawcami w sprawie ostatecznego kształtu aktu rozpoczęły się 19 lipca. Po trzech rundach negocjacji 28 listopada 2023 r. osiągnięto wstępne porozumienie w sprawie obu aktów ustawodawczych.

→ Zmieniona dyrektywa o emisjach przemysłowych

→ Rozporządzenie o nowym portalu dotyczącym emisji przemysłowych

Komunikat Rady dostępny jest na stronie https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2024/04/12/industrial-emissions-council-signs-off-on-updated-rules-to-better-protect-the-environment/