Bilans LZO – lotne związki organiczne zawarte w odpadach

Lotne związki organiczne zawarte w odpadach powstających w niektórych rodzajach instalacji mogą stanowić istotny strumień pomniejszający emisję do powietrza. W takich przypadkach czas poświęcony na określenie zawartości LZO  (VOC) w poszczególnych rodzajach odpadów oraz ich masy przynosi wymierne korzyści, między innymi zmniejszenie opłat za korzystanie ze środowiska. Przykładem procesów, w których odpady stanowią istotny strumień LZO (VOC) mogą być:

• produkcja farmaceutyków,

• produkcja farb, lakierów i spoiw,

• niektóre techniki druku z wykorzystaniem farb rozpuszczalnikowych.

Wśród rodzajów odpadów wartych oceny zawartości LZO (VOC) znajdują się:

• wykorzystane „brudne” rozpuszczalniki,

• szlamy i pozostałości farb rozpuszczalnikowych,

• materiały filtracyjne i czyściwa o wysokiej zawartości preparatów rozpuszczalnikowych,

• wykorzystany węgiel aktywny,

• nieudane partie wyrobów,

• odpady poekstrakcyjne.

Ogólną zasadą i warunkiem umożliwiającym uwzględnianie LZO (VOC) w odpadach jest wiarygodne określenie ich zawartości w stanie rzeczywistym, w jakim odpady opuszczają teren instalacji. Określenie zawartości LZO (VOC) w odpadach powstających w instalacji i pominięcie etapu magazynowania do czasu odbioru odpadów jest poprawne tylko w nielicznych sytuacjach.

Sposoby wyznaczania LZO (VOC) w odpadach:

a) w odpadach, dla których jest możliwe pobranie małej ilości próbki reprezentatywnej dla dużych partii („brudne” rozpuszczalniki, szlamy, ujednolicone pozostałości farb), i w których zawarte LZO nie są wiązane w trakcie wysychania, zawartość LZO (VOC) można wyznaczyć na podstawie prostej analizy laboratoryjnej – ważenia w stanie po pobraniu i po całkowitym odparowaniu LZO (VOC): do oznaczenia wystarczy 100-200 g odpadu, w oznaczeniu przeszkadza obecność wody w odpadach oraz niektórych grup związków organicznych,

b) metodę opisaną w punkcie a) można zastosować do niektórych rodzajów odpadów, w których w trakcie wysychania LZO (VOC) są wiązane w masie odpadów, odnosząc wyniki ważenia do charakterystyki preparatów stanowiących składniki odpadów,

c) dla odpadów o złożonym składzie lub obecności substancji uniemożliwiających ww. oznaczenie, właściwe jest zastosowanie bardziej zaawansowanych technik analitycznych – o ile jest to uzasadnione ekonomicznie lub konieczne z innych względów,

d) w czyściwach zawartość LZO (VOC) można wyznaczać na podstawie różnicy masy próbki odpadów w stanie, w jakim zostałaby ona odebrana z terenu zakładu i po całkowitym odparowaniu LZO (VOC), przy czym należy zapewnić właściwą reprezentatywność próbek poprzez odpowiedni dobór jej masy (zaleca się pomiar wagami technicznymi próbek o masie od kilku do kilkunastu kilogramów) oraz częstotliwości (np. raz na kwartał), w oznaczeniu przeszkadza obecność wody w odpadach oraz niektórych grup związków organicznych,

e) w węglu aktywnym (również pochodzącym z adsorberów oczyszczających gazy odlotowe) LZO można wyznaczyć na podstawie różnicy masy wsadu czystego i wykorzystanego, uważając na substancje inne niż LZO (VOC), w tym wodę,

f) w nieudanych partiach wyrobów, szczególnie gdy LZO (VOC) są wiązane w masie podczas odparowania, zaleca się określenie zawartości lotnych związków organicznych na podstawie receptur,

g) w odpadach poekstrakcyjnych (lub pofermentacyjnych): w sytuacji gdy odpady nie są wywożone z terenu zakładu bezpośrednio po ich powstaniu, nie powinno się opierać obliczeń na stężeniu LZO (VOC) w strumieniu procesowym, chyba że odpady posiadają własności skutecznie utrudniające odparowanie LZO (VOC), np. znaczne zaolejenie i niewielkie stężenie LZO (VOC).